อาจารย์ สมาน หงษา

อาจารย์ สมาน หงษา

ในบรรดาศิลปินหมอลำรุ่นเก่ามิตรหมอแคนแฟนหมอลำคงคุ้นเคยกับ ชื่อ สมาน หงษา ที่จัดอยู่ในลำดับต้นๆ ในทำเนียบหมอลำอีสาน แม้แต่ ป.ฉลาดน้อย ศิลปินแห่งชาติ ปีล่าสุดก็ยกย่องให้เป็นอาจารย์

วันนี้ของหมอลำเรืองนาม สมาน หงษา เข้าสู่ปีที่ 64 ที่ผ่านมาแสดงในบ้านเราและต่างแดนร่วม 20 ประเทศ ทั้งอเมริกา เยอรมนี อังกฤษ ญี่ปุ่น ลาว ฯลฯ ได้หันหลังให้วงการหมอลำแล้ว โดยใช้ชีวิตอย่างพอเพียงในกระท่อมน้อย ตรงข้ามสำนักงานริมถนนใหญ่ ใน จ.อุบลราชธานี

สมาน ย้อนถึงวัยหนุ่มที่เป็นยุคเฟื่องของหมอลำกลอน ที่ถือเป็นแม่แบบของหมอลำปัจจุบัน "จบเปรียญสามประโยค แล้วมาเรียนหมอลำกับพี่ชาย ตั้งแต่ปี 2508 ครูที่สอน คือ อ.ทองคำ เพ็งดี ส่วน อ.เคน ดาเหลา นั้น พ่อผมไปเรียนวิชากับเขา เริ่มเล่นหมอลำตั้งแต่อายุ 19 ปี มีแคนดวงเดียวเล่นกันยันสว่าง สมัยนั้นมีงานกันเป็นเดือน เล่นกันทั้งกลางวัน กลางคืน จนตัวเหลืองหมด รุ่นเดียวกันมี เสาร์ พงษ์ภาค (พ่อของนพดล ดวงพร) เป็นเพื่อนกัน และก็ ฉวีวรรณ ดำเนิน ส่วนใหญ่จะตายหมดแล้ว ยุคนั้นเล่นกันคืนละ 300 บาท คู่กับ จันทร์แดง โสภา การเดินทางนั้น รถจะมีเป็นช่วงๆ ที่ไหนไม่มีรถต้องเดินกันไป เวทีแสดงไม่ใหญ่ เจ้าภาพจะจัดให้ ไม่เหมือนเดี๋ยวนี้ โลกเจริญแต่เราก็จะดับ"

ครูสมานกล่าวอย่างคนปลงตก หลังจากเลิกลำมาได้ 3 ปี เพราะเส้นเลือดตีบ ทำให้เป็นอัมพฤกษ์ ยืนไม่ได้ "เรื่องความรู้ก็ต่าง แต่ก่อนเล่นกันสดๆ มีกลอนถามไถ่กัน ด่ากันก็ใช้กลอน ต้องเรียนสูงเพื่อต่อสู้ (ในทางวิชา) กัน ถ้าอยากลำเก่งต้องเรียนสูงๆ บาลีก็ต้องเรียน สมัยก่อนมีกลอน เช่น เล่าเรื่องประวัติศาสตร์ลาว นครเวียงจันทน์ เขาจะตั้งเป็นถาม-ตอบกัน หมอลำยุคนี้ไม่ได้กินหรอก ตอนนี้กลอนเก่าๆ ก็ถ่ายทอดให้ลูกชาย แต่บางอันก็ล้าสมัยไปบ้าง บางกลอนมีค่ากว่ากลอนสมัยใหม่ ปราชญ์สมัยใหม่แต่งไม่ได้อย่างสมัยเก่า พื้นฐานมันต่างกัน ถ้าคนเรียนสูงจะด้นได้สดเลย หมอลำยุคนี้แปรสภาพไปมาก เหมือนต้นไม้ที่ขยายสาขาออกไป แต่ไม่แข็งแรงเหมือนก่อน ทุกวันก็ยังติดตามอยู่ ฟังทางวิทยุ เมื่อคืนเขาเปิดลำกลอนสุนราภิรมย์ ฟังแล้วน้ำตาคลอนึกถึงอดีต" หมอลำฝีปากเฉียบเปรียบเทียบวงการหมอลำสมัยก่อนกับวันนี้

ครูสมาน ได้บันทึกลำกลอนไว้หลายชุด โดยล่าสุดอยู่กับค่ายท็อปไลน์ 3 ชุด ก่อนหน้านั้นสังกัดค่ายกรุงไทย ออดิโอ ที่มีผลงานประมาณ 6 ชุด และที่ค่ายราชบุตร ใน จ.อุบลราชธานี อีกเกือบ 20 ชุด โดยมีลำกลอนที่เป็นที่รู้จัก ได้แก่ "เต้ยหัวหงอกหยอกสาว" ที่ ไวพจน์ เพชรสุรรณ นำมาร้องใหม่ เมื่อไม่นานมานี้ ในช่วงที่โด่งดัง ป.ฉลาดน้อย ก็เคยสะพายกระเป๋า ขึ้นเกวียนไปงานด้วยกัน

ประวัติอาจารย์สมบัติ

นายสมบัติ สิมหล้า เกิดเมื่อวันจันทร์ ที่ 14 ตุลาคม พ.ศ. 2506 เป็นบุตรของคุณพ่อโป่ง คุณแม่บุดดี สิมหล้า ซึ่งคุณพ่อเป็นหมอแคน คุณแม่เป็นหมอลำกลอน ปัจจุบันพำนักที่ บ้านเลขที่ 22 หมู่ที่ 8 บ้านวังไฮ ต.วังใหม่ อ.บรบือ จ.มหาสารคาม โทร.(043) 727184 เมื่อแรกเกิดดวงตาของ สมบัติ สิมหล้า แฉะ หมอตำแยจะทำการหยอดตาให้แต่ใช้ยาผิดโดยเอายาที่ใช้เช็ดสะดือมาหยอดตา จากการที่ใช้ยาผิดจึงเป็นสาเหตุทำให้ดวงตาของสมบัติ สิมหล้า เริ่มมืดและมองไม่เห็นในที่สุด ประวัติการศึกษา ศึกษาอักษรเบลล์ จากโรงเรียนคนพิการปากเกร็ดนนทบุรี เป็นเวลา 3 เดือน ได้เริ่มฝึกหัดเป่าแคนตั้งแต่อายุได้ 6 ขวบ พ่อชื้อแคนมาให้เป่า หวังจะให้มีลูกมีอาชีพเป็นหมอแคนในอนาคต ทั้งที่ตอนแรกสมบัติยังไม่รักที่จะเป่าแคนเลย เมื่อได้รับการฝึกฝนทักษะจากผู้เป็นบิดาที่มีอาชีพเป็นหมอแคน ก็สามารถเป่าแคนให้กับหมอลำกลอนเมื่ออายุได้ 14 ปี โดยเป่าแคนให้หมอลำบัวผัน ดาวคะนอง, หมอลำคำพัน ฝนแสนห่า, หมอลำวิรัติ ม้าย่อง โดยได้รับค่าตอบแทนในตอนนั้นเป็นจำนวนเงิน 500 บาท และได้ยึดอาชีพหมอแคนมาจนถึงปัจจุบัน ผลงาน ร่วมบรรเลงในวงแกนอีสาน ของวิทยาลัยครูมหาสารคาม เพื่อทำการบันทึกเสียง เป็นวิทยากรให้กับสถานศึกษาต่างๆ เช่น คณะศิลปกรรมศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหาสารคาม ร.ร.บรบือวิทยาคาร

ร่วมแสดงกับวงดนตรี เช่น วงฟองน้ำ, หงา คาราวาน, สนธิ สมมาตร , สายันต์ สัญญา ฯลฯ ได้รับเชิญจากรายการ ทไวไลท์โชว์ ในช่วง ทอล์คโชว์ ร่วมบรรเลงแคนประยุกต์กับดนตรีรูปแบบต่างๆ ในรายการ คุณพระช่วย บันทึกเทป เดี่ยวแคน บริษัทชัวร์ ออดิโอ สอนเป่าแคนให้แก่ ประชาชน และผู้สนใจทั่วไป ในเวลาว่าง สถานภาพครอบครัว สมรสแล้วกับ นางนิว สิมหล้า (นิว ทึนหาญ) และมีบุตรสาว 1 คน ชื่อ เด็กหญิง สุพัตรา สิมหล้า ปัจจุบันอายุ 4 ขวบ เชิญรับฟังการเป่าแคนระดับเทพของ สมบัติ สิมหล้า ลายแคนนี้ชื่อว่า "ลายไล่งัวขึ้นภู" หรือ "ต้อนงัวขึ้นภู"

อาจารย์ สมบัติ สิมหล้า หมอแคนระดับเทพเจ้า ท่านคือเทพแห่งแคนจริงๆ และที่สำคัญคือ ท่าน...ไ ม่ มี ต า ....ครับ ตาท่านบอดทั้งสองข้าง ความที่เก่งกล้าสามารถในเรื่องแคน ถึงขนาดที่ อาจารย์บรูซ แกสตัน ต้องขอทำความรู้จัก

แต่ก่อนไม่มีใครรู้จัก สมบัติ สิมหล้า อยู่ๆ เมื่อ ประมาณปี พ.ศ. 2518--2520 (ไม่แน่ใจ) มีเพลงลูกทุ่งเพลงหนึ่งโด่งดังทะลุฟ้าเมืองไทย และสร้างความตื่นตะลึงในหมู่คนฟังมากจากการขับร้องของ ศรชัย เมฆวิเชียร ในเพลง "เสียงซอสั่งสาว"ตั้งแต่นั้นมา ชื่อ สมบัติ สิมหล้า ก็ดังยิ่งกว่า ศรชัย เมฆวิเชียร เสียอีกครับท่านผู้ชม หลังจากนั้น อาจารย์บรูซ ก็ไปตามหาตัว ดึงมาเล่นวงฟองน้ำด้วยกัน ที่นี้ยิ่งไปกันใหญ่เลย มารับรู้กันกว้างขวางยิ่งขึ้นว่า สมบัติ เล่นดนตรีอิสานได้เก่งเฉียบขาดแทบทุกชิ้นรวมทั้งการเป็นเซียนแคนที่สามารถอีกด้วย

อาจารย์หำครับ มือแซกโซโฟนหมอลำเก่งมาก

อาจารย์หำมือแซกโซโฟนสำเนียงอิสาน

อาจารย์หำมือแซกโซโฟนสำเนียงอิสาน
แซกโซโฟน...เครื่องดนตรีสากลที่มีเสน่ห์ หรูหรา น่าหลงใหล ส่วนเพลงอีสาน...ดนตรีพื้นบ้านที่สนุกสนาน และมีเอกลักษณ์ ซึ่งทั้งสองอย่างนี้ไม่น่าจะเข้ากันได้ แต่ชายคนนี้ สำราญ บุบผาวาสน์ หรืออาจารย์หำ แห่งบ้านสร้างมิ่ง อ.ม่วงสามสิบ จ.อุบลราชธานี นำมาผสมผสานกันได้อย่างลงตัว สำหรับ สำราญ  บุบผาวาสน์  มีอาชีพทำนาและเล่นดนตรีมาตั้งแต่ ปี 2504 จนถึงปัจจุบัน เด็กชายตัวน้อยๆ แห่งอำเภอม่วงสามสิบ เกิดและเติบโตมากับครอบครัวหมอลำ หลังจบการศึกษาชั้น ป.4 จึงมาเป็นนักแสดงหมอลำอย่างเต็มตัว แต่ด้วยใจรักในเสียงดนตรี จึงมีโอกาสได้ฝึกเล่นดนตรีมาหลายประเภท จนมาถึงแซกโซโฟน 
จากไม่รู้จักตัวโน๊ตสักตัว พัฒนามาสู่ลีลาท่วงทำนองของตนเอง แต่ด้วยสายเลือด พิณ แคน ที่มีเต็มเปี่ยมอยู่แล้วในจิตวิญญาณศิลปิน เมื่อได้จับแซกโซโฟนขึ้นมา ประสานกับอารมณ์และสำเนียงของหมอลำ สำราญ หรือ อาจารย์หำ ได้สร้างลีลา“ลายแซก” คนแรกของโลกขึ้น ซึ่งเป็นท่วงทำนองสไตล์แจ๊สจากเครื่องดนตรีสากล แต่เป็นจิตวิญญาณและสำเนียงของหมอลำอีสาน ได้อย่างลงตัวที่สุด เป็นการถือกำเนิด “ลายแซกสำเนียงอีสาน”
ซึ่งปัจจุบัน สำราญ  บุบผาวาสน์  ได้รับรางวัล “ศิลปินมรดกอีสาน ประจำปีพุทธศักราช 2552  สาขาศิลปะการแสดง ประเภทดนตรีร่วมสมัย (แซกโซโฟน) และยังคงทำอาชีพทำนาควบคู่กับการเล่นดนตรีต่อไป ด้วยมุ่งหวังว่า...ต้องการให้ลูกให้หลานสืบทอดสำเนียงเสียงแซกอีสาน ให้มันยั่งอยู่คู่กับเมืองไทยกับภาคอีสาน กับเอกลักษณ์ของพื้นภาคอีสาน...“ ผมอยากบอกให้ลูกให้หลานที่จะเป็นนักดนตรี หรือจะมาฝึกมาหัดว่า ไม่มีสิ่งไหนที่เราจะทำไม่ได้ เราต้องทำได้” มารู้จักผู้ชายคนนี้ พร้อมร่วมสืบทอดเอกลักษณ์ “ลายแซกสำเนียงอีสาน” ได้ ในรายการปราชญ์เดินดิน ตอน สำราญ บุบผาวาสน์ : ต้นตำรับลายแซก สำเนียงอีสาน วันเสาร์ที่ 22 พฤษภาคมนี้ เวลา 12.30 น. ทางโมเดิร์นไนน์ ทีวี